‘Bezuinigen met de kaasschaaf’ of ‘bezuinigen met perspectief’ op een duurzamer Nederland? Na de gemeenteraadsverkiezingen zijn nieuwe colleges gevormd. Sommige colleges kiezen voor de kaasschaaf, andere voor een combinatie van bezuinigen, beter onderwijs, meer veiligheid en duurzaam beleid. Natuurlijk heeft het oplossen van de gaten in de begroting prioriteit, maar het risico is dat andere problemen naar de toekomst worden verschoven. Wachten met maatregelen zal de samenleving op termijn ook op hogere kosten jagen. Bij bezuinigingen wordt meestal alleen gekeken naar het effect daarvan op het begrotingstekort en de staatsschuld. De maatschappelijke gevolgen daarvan worden dan gepresenteerd als een ‘zure appel’.
Bezuinigen met de kaasschaaf staat op gespannen voet met eerder gemaakte voornemens, zoals het reduceren van de CO2 uitstoot met 30% in 2020 (doel kabinet Balkenende IV). Daarom is het beter om te zoeken naar maatregelen die -en- goed zijn voor de samenleving -en- zorgen voor lagere kosten. Bijvoorbeeld door op IT-gebied samen te werken of door minder energie te gebruiken. Colleges kunnen met een zorgvuldige afweging van de verschillende belangen, waarden en maatschappelijke effecten de krimp en klimaatverandering effectief aanpakken.
Zo kan krimp worden gezien als een bedreiging, maar ook als een kans. In de eerste optiek zal de reactie zijn om huizen te bouwen en mensen naar de gemeente te lokken. In de tweede door bijvoorbeeld meer ruimte te creëren voor het toerisme met als resultaat een groenere omgeving en banen in deze sector.
Er is nog een ander probleem waar niemand zich erg druk om lijkt te maken. Dat is de vergrijzing. Rond 2015 komt de uitstroom van overheidspersoneel sterk op gang en in 2020 is meer dan de helft uitgestroomd. Het onderwijs en de sector veiligheid worden het hardst getroffen door de vergrijzing. Laat dit nu precies de thema’s zijn waarover burgers zich de meeste zorgen over maken.
Burgers zijn veel meer dan politici met de toekomst bezig en met het belang van toekomstige generaties. Het wordt tijd dat politici zich aanpassen en een visie ontwikkelen voor de lange termijn, bijvoorbeeld voor de komende tien jaar. Met minder financiële middelen en minder mensen zal de overheid beter en duurzamer moeten presteren. De overheid zal moeten leren slim om te gaan met schaarse middelen en krimp.
Hoe ziet zo’n slimme overheid er in 2020 uit? Kenmerken zijn een vereenvoudigde besturings- en managementstructuur, processen die op basis van doelgroepen en professionals zijn ingericht, een minimale administratieve bureaucratie en ondersteuning met duurzame middelen, zoals groene ICT. Dit moet zorgen voor een aanzienlijk hogere arbeidsproductiviteit. Met minder mensen kan dan effectiever, efficiënter en duurzamer worden gepresteerd. De volgende voorbeelden laten zien hoe dit is te bereiken.
Een aantal gemeenten heeft de sociale diensten en de gemeentelijke belastingen samengevoegd. Dit gebeurt ook al voor ondersteunende diensten in regionale shared service centra. Met als resultaat minder gebouwen, minder energie, minder ICT en lagere kosten. Hierdoor hoeven deze gemeenten hun burgers minder te belasten. De bedrijfsvoering van zowel primaire als ondersteunende processen kan dus aanzienlijk slimmer, effectiever en duurzamer terwijl zodoende ook aan de bezuinigingsopgave wordt gewerkt.
Met slimme, groene ICT en nieuwe werkvormen kunnen medewerkers meer onafhankelijk van plaats en tijd werken. Op deze wijze kan worden ingespeeld op de vergrijzing. Web 2.0 technologieën, zoals virtuele kennisnetwerken, kunnen medewerkers helpen bij het vergaren en uitwisselen van kennis en ervaring. Deze middelen moeten zorgen voor een hogere arbeidsproductiviteit. Ook voor beleid zijn er nieuwe kansen. Met social media kunnen politici en beleidsmedewerkers burgers betrekken en oplossingen genereren voor vraagstukken in de zorg, onderwijs en de wijken.
Een overheid die met perspectief op verbeteringen bezuinigt is beter op de toekomst voorbereid dan wanneer grote maatschappelijke vraagstukken vooruit worden geschoven. Bij ‘bezuinigen met perspectief’ gaat het om het nemen van maatregelen die zorgen voor betere prestaties met minder mensen, duurzame bedrijfsvoering en lagere kosten. Wanneer de overheid laat zien zich zo voor te bereiden op de toekomst zal de waardering voor de overheid weer groter worden en de kloof met de burgers kleiner. Laten we tien jaar uittrekken voor “overheid2020”.
