Bureaucratie heeft in tegenstelling tot de e-overheid in de afgelopen tien jaar nauwelijks aandacht gekregen. Was dit wel gebeurd dan had burgemeester Job Cohen misschien positiever nieuws in zijn Nieuwjaarsboodschap kunnen brengen. Volgens Cohen zijn “wij terecht gekomen in een wereld die vol is van regels en controlemechanismen. Meer dan de helft van de subsidie gaat op aan administratiekosten, meer dan de helft! Dat kan toch niet de bedoeling zijn. Zomin als het de bedoeling kan zijn dat werkers in de zorg zoveel tijd kwijt zijn aan administratie (…)”.
Hij voegt daar aan toe: “Langzaam maar zeker zijn wij van een high-trust society terecht gekomen in een low-trust society. In een high-trust society vertrouwen we elkaar. Wij gaan er dan van uit dat de ander doet wat past bij diens professie, dat hij integer is en dat wij van elkaar eenzelfde idee hebben over integriteit, over goed en fout, over wat moreel aanvaardbaar is en wat niet”.
Professionals in de jeugdzorg, ziekenhuizen en in het onderwijs klagen al jaren dat zij enorm worden gehinderd door de toenemende bureaucratie. Dit gaat ten koste van hun eigenlijke werk en de zorg aan kinderen, zieken en leerlingen. Daarnaast zijn de maatschappelijke kosten hoog door de fragmentatie binnen bijvoorbeeld de zorgsector. Door het grote aantal verschillende organisaties zijn de coördinatiekosten hoog. In een grote stad kunnen die kosten gemakkelijk vele tientallen miljoenen euro’s per jaar bedragen. Geld dat dus niet kan worden besteed aan de zorg en het onderwijs zelf.
De Amerikaanse socioloog Richard Sennett doet al jaren onderzoek naar de werkende mens. Hij stelt dat de betekenis van goed werk de afgelopen decennia sterk is afgenomen. Veel vakmanschap is onzichtbaar en onbenoembaar. De kennis die ervoor vereist is context-gerelateerd en dus niet meetbaar. Het spook van de meetbaarheid speelt een sterk verstorende rol. Ook de WRR heeft een paar jaar geleden een rapport gepubliceerd met een pleidooi voor het versterken van de positie van professionals binnen de overheid. Ik geloof niet dat het tot verandering heeft aangezet.
Cohen, Sennett en de WRR zitten op dezelfde lijn in hun analyse. Zoals het hoort, eindigt Cohen in een Nieuwjaarsboodschap met een positieve vooruitblik. Hij stelt dat het van belang is om “professionals binnen heldere grenzen ruimte te geven en maatwerk te laten leveren”. Zo is het mogelijk om stapje voor stapje terug te keren in de richting van een high-trust society.
Ik denk dat -voor het zover is- steviger moet worden ingegrepen. Het is eerst nodig om te zorgen voor innovatie van de bestuurstructuur om de fragmentatie in met name de jeugdzorg te doorbreken, daarnaast de processen opnieuw te ontwerpen en af te stemmen op de vaardigheden van de professionals en de administratieve laste tot een minimum te beperken. Dan wordt het pas mogelijk om professionals ruimte en vooral meer tijd te geven zodat hun inzet optimaal wordt gebruikt voor de samenleving. Trouwens wat is belangrijker? Een elektronische of een effectieve overheid?
Ga naar het blogoverzicht
