ICT-projecten bij de overheid zijn niet zelden een hoofdpijndossier voor ministers en hun ambtenaren. Mede onder druk van diverse publicaties over ICT-problemen bij de overheid wil de Tweede Kamer nu zelf een onderzoek instellen naar de oorzaken daarvan. Dat roept de vraag op of de CIO’s voldoende hebben bijgedragen aan een betere beheersing van grote ICT-projecten bij de rijksoverheid.
Mede naar aanleiding van de kritische rapporten van de Algemene Rekenkamer is eind 2008 besloten dat ieder ministerie, op hoog ambtelijk niveau, een Chief Information Officer (CIO) moet hebben. Als we nu de balans opmaken, valt op dat de manier waarop de ministeries de CIO-rol hebben ingevuld nogal verschilt. Soms betreft het een lid van de bestuursraad, maar in andere gevallen is het de directeur bedrijfsvoering of de directeur ICT of Informatievoorziening. En bij een enkel ministerie is de CIO een nieuwe zelfstandige functie. Hoe dan ook bij verschillende ministeries heeft de CIO een beperkte (formele) gezagspositie. Ze hebben veelal een adviserende functie en een beperkt aantal instrumenten in handen. Her en der gaan daarom stemmen op om de positie van de CIO te versterken, door ze meer beslissingsbevoegdheid te geven over de ICT-budgetten en formeel toegang te geven tot de bestuursraad.
Onderzoek naar effectiviteit CIO’s
Het Expertise Centrum (HEC) heeft een eigen onderzoek uitgevoerd naar de effectiviteit van CIO’s in de publieke sector. De vraag die we ons gesteld hebben is welke factoren het meest bepalend zijn voor de effectiviteit van een CIO in de publieke sector. We hebben gezien dat er in de praktijk verschillende motieven een rol spelen bij de beslissing om een CIO aan te stellen. En niet zelden zijn de verwachtingen hoog gespannen, en worden bovendien soms tegenstrijdige eisen gesteld. Zo wordt enerzijds van veel CIO’s verwacht dat ze ‘orde op zaken stellen’ en de organisatie behoeden voor (publicitaire) problemen. Denk bijvoorbeeld aan de CIO’s bij de gemeente Amsterdam en de Politie. Anderzijds wordt van veel CIO’s verwacht dat zij ervoor zorgen dat de nieuwste inzichten en mogelijkheden op ICT-gebied geïntegreerd worden in de dienstverlening en werkplekomgeving. Er is immers vanuit de politiek en bestuurders een sterke druk om ICT in te zetten om de organisatie effectiever (‘slimmer en beter’) en efficiënter (‘meer met minder’) te maken.
Er is in onze ogen geen algemeen geldende ideaaltypische invulling mogelijk voor de CIO-functie. Maar op basis van ons onderzoek komen we wel tot de conclusie dat er in de kern vijf elementen bepalend zijn voor de effectiviteit van de CIO. Het blijkt dat de factoren ‘positie’ en ‘instrumenten’ inderdaad een belangrijke rol spelen, maar dat de ‘persoonlijke competenties’ van de CIO minstens zo bepalend zijn voor de effectiviteit van de CIO. En verder is de context van het ‘type organisatie’ en het ‘domein van de CIO’ van cruciaal belang. Het is uiteindelijk een kwestie van maatwerk om te bepalen welk type CIO het beste bij de organisatie past.
De CIO kan het niet alleen!
De CIO-functie in de publieke sector is nog sterk in ontwikkeling. En naarmate het strategische belang van ICT toeneemt en overheidsorganisaties afhankelijker worden van een goede en veilige informatie-uitwisseling en –voorziening, zal ook het belang van de CIO-rol toenemen. Het is alleen de vraag of de CIO’s voldoende tijd gegeven is om deze positie te verwerven. Immers het geduld bij de politiek dreigt op te raken. Want de Tweede Kamer gaat nu zelf een onderzoek instellen. De CIO’s doen er, ongeacht hun rol en positie, verstandig aan om niet alleen binnen de eigen organisatie nadrukkelijk te werken aan draagvlak, maar zich ook met CIO’s van andere overheidsorganisaties te verbinden in professionele netwerken. Immers de informatiestromen en complexiteit van ICT-toepassingen binnen de overheid houden niet meer op bij de grenzen van een departement of bestuurslaag.
Ga naar het blogoverzicht
