Het was zo’n klein houten kastje. Meestal aan de zijmuur van het stadhuis bevestigd met een glazen ruitje ervoor en soms ook met kippengaas om te voorkomen dat kwajongens er een steen tegen aan gooiden. In het kastje zaten met punaises vast geprikt de gegevens die de gemeente wilde ontsluiten voor de burgers. Het ging om bouwverzoeken, vergunningen en vooral ook om aankondigingen van huwelijken. De overheid heeft altijd behoefte gehad om de burgerij op de hoogte te brengen van wat de overheid aan informatie heeft. De Wet openbaarheid van bestuur (Wob) leidde ertoe dat er nog meer informatie benaderbaar is voor wie dat wenst.
We zijn echter in een tijdperk terecht gekomen waarin het heel makkelijk is om gegevens en data te delen met burgers. Je hoeft er geen houten kastje meer voor te timmeren. Het maakt niet uit of de computer de gegevens alleen aan ambtenaren verstrekt of ook aan burgers en bedrijven die iets met die data willen.
De Public Sector Information richtlijn van de EU uit 2003 maakt het allemaal gemakkelijker. Kort gezegd staat er in die richtlijn dat als gegevens in het publieke belang bijeen gebracht zijn en openbaar zijn, er recht is tot het gebruik van die gegevens en het hergebruik er van als dat maar plaats heeft tegen zo min mogelijke kosten. De rijksoverheid helpt een handje door een site te ontsluiten die Open Data ter beschikking stelt. Zie daarvoor http://data.overheid.nl/.
Ook de EU toont zich een voorstander van Open Data. Zie bijvoorbeeld http://epsiplatform.eu/, Het European Public Information Platform.
Waar het om gaat is het gebruik en hergebruik van informatie die door de gemeenschap bijeen gebracht is. Er zijn twee belangrijke redenen om dat te doen. De eerste reden is dat er transparantie mee bereikt wordt. Eigenlijk is het een proactieve Wob. De tweede reden is het bedienen van burgers en het verdienen van geld daar meer. Denk daarbij aan sites zoals de buienradar en de sites die de prijzen van auto’s weer geven. Mogelijk gemaakt door de overheidsinstanties KNMI en RDW. De meeste toepassingen op het gebied van Open Data zijn te vinden in de sfeer van meteorologie, wet- en regelgeving, Kamer van Koophandel gegevens, verkeer en vervoer en ten slotte geo-informatie.
Er zijn al veel sites die op basis van Open Data ontstaan zijn, zoals bijvoorbeeld sites die aan geven hoeveel ongelukken er per postcode gebeuren of hoeveel misdrijven. Maar ook hele triviale zaken als het vinden van openbare toiletten is mogelijk gemaakt door sites die gevoed worden met open data. Denk verder aan het gebruik van informatie over ziekenhuizen, scholen, cultureel erfgoed, gebouwen en adressen, inspectie rapporten en ga zo maar door.
Zijn er dan alleen maar voordelen aan Open Data? Zoals altijd zijn hier ook wel nadelen te vinden. Een belangrijk nadeel is dat de privacy van personen geschaad kan worden. De wet bescherming persoonsgegevens zegt dat alleen gegevens mogen worden gebruikt voor het doel waarvoor ze bijeen gebracht zijn. Bij het vrijgeven van die data heeft de overheid daar geen zicht meer op. Een probleem is ook dat als alles open is bestuurders geen “scharrelruimte” meer hebben. Natuurlijk is bezwaar mogelijk tegen die scharrelruimte, maar bestuurders hebben dat ook vaak nodig om tegemoet te komen aan uitzonderlijke gevallen. Een derde vraagstuk zit hem in de kosten. Het ter beschikking stellen van Open Data lijkt gratis, maar is dat niet. Een laatste zorg zit hem in het crimineel gebruik van Open Data. Er zijn goede mogelijkheden te bedenken voor het gebruik van open data door mensen die niet het goede voor hebben met de gemeenschap en de burgers daarin.
Er zijn ook wel een paar juridische hobbels. Zo heeft de overheid lang niet altijd het alleen vertoningsrecht op de gegevens die verzameld zijn. Er zijn andere recht hebbenden die zich kunnen verzetten tegen onbedoeld gebruik. Ook kunnen er soms auteursrechtelijke problemen zijn. Verder is er ook nog de Databankenwet die het intellectueel eigendom regelt van gegevens verzamelingen.
Maar, juridische hobbels en bezwaren ten spijt, de Open Data ontwikkeling zet door. Wethouder Korrie Louwes van Rotterdam heeft er krachtig op ingezet. Burgers en bedrijven hebben er belang bij. Het gemeenschappelijk belang komt meer bij de gemeenschap zelf te liggen en de overheid kan daar bij dienend zijn. Open Data gaan door en het is voor de overheid een uitdaging om er voor te zorgen dat veel mogelijk gemaakt wordt zonder dat de zorgvuldigheid in het geding wordt gebracht.
