Als de werkdag erop zit, luister ik vanaf station Den Haag Centraal naar wat er die dag op kantoor voorgevallen is. Ambtenaren vertellen in de trein graag over hun werk. Ik hoor de laatste tijd weinig opwekkende verhalen. Het gaat over de treurnis van de bezuinigingen en over bestuurders, die het spoor bijster zijn. Er wordt door ambtenaren heel wat afgeleden. Zo stroomde na de samenvoeging van de Ministeries door het nieuwe kabinet, de frustratie letterlijk door het gangpad heen.
DG’s van departementen die opgeheven werden, moesten inschikken bij BZK, directeuren die overschoten bij Landbouw waren gedwongen zich in te vechten bij een nieuw Ministerie. Bezuinigingen bij OCW, het was een boeggolf van ellende en onverwerkt verdriet. Medewerkers gaven op weg naar huis meewarig commentaar over hun bazen en door welke hoepels die moesten springen om weer mee te mogen spelen op het departement.
De crisis is niet echt voorbij gegaan aan de gemeente, ook daar wordt stevig bezuinigd. In de gesprekken gaat niet over kansen, maar over geknakte ambities. Het onbegrip voor het politieke bedrijf stijgt en de angst om afgedankt te worden, groeit en dat fantoom ligt kwispelend in een hoekje van de coupe te wachten tot de volgende bezuinigingsronde. Onlangs hoorde ik twee afdelingshoofden de laatste stand van de begrotingsvoorbereiding bij de gemeente doornemen. Het mes gaat erin. De maatregelen zijn stevig: een personeelsstop, er komt een mobiliteitsprogramma en jong talent van buiten heeft het nakijken. Een wethouder met de portefeuille personeel, zonder mobiliteitsbureau is tegenwoordig een watje. Spierballentaal. Een gemeentebestuurder die niet meezingt in het koor dat de dienstverlening aan de burger ook met 10 – 20 – 30 % minder medewerkers goed te doen is, doet niet meer mee. Het is gewoon een kwestie van ambtenaren, die harder moeten gaan werken. Uit vorige bezuinigingsrondes weten we inmiddels dat het helemaal zo niet werkt, maar het korte termijn geheugen van politici is op dit onderwerp niet best.
Reductie van het ambtelijk apparaat is het nieuwe wapen in tijden van bezuinigingen, zowel bij het Rijk, bij de provincies en ook bij de gemeentelijke diensten worden weer mobiliteitsbureaus ingericht. Onzin natuurlijk, want wie de studie ‘De grote uittocht’ goed heeft gelezen, weet dat er over een aantal jaren een tekort aan ambtenaren zal zijn. De generatie ‘baby boomers’ gaat met pensioen en dat betekent dat er over vijf jaar een ware exodus zal plaatsvinden. De overheid hoeft niets te doen. Het gaat gewoon vanzelf, mobiliteitsbureaus zijn overbodig en het gemeentehuis stroomt vanzelf leeg. Wie nu als bestuurder staat voor modern HRM beleid, gaat juist investeren in personeel. In plaats van het afkondigen van een personeelsstop, moet de politiek er voor zorgen dat de overheid een aantrekkelijke werkgever blijft voor jong talent. Zodat ook in de toekomst jonge mensen nog een baan bij de overheid ambieren.
Wie echt bereid is om verder te kijken dan zijn neus lang is: investeert in zittend personeel, zet in op talentontwikkeling van ambtenaren. Al was het maar om met de zittende mensen de verdwenen expertise van de ‘grote uittocht’ te kunnen opvangen. Burgers vinden dat ze recht hebben op een ordentelijke dienstverlening door de overheid, maar dan moeten er wel voldoende mensen zijn om dat te leveren. Wie denkt dat de overheid een ‘regie organisatie’ kan worden en zijn expertise kan gaan inkopen op de markt, heeft het bij het verkeerde eind.
(wordt vervolgd)
