De kracht van het concept van open data wordt wereldwijd onderkend. Ook in Nederland lopen er verschillende open data initiatieven: zoals het ministerie van EL&I met een prominente rol voor open data in de Digitale Agenda.nl, het ministerie van BZK met het Nederlandse open dataportaal (data.overheid.nl) en gemeenten zoals Amsterdam en Rotterdam met hun lokale initiatieven. Toch lijkt er sprake van koudwatervrees.
Toegevoegde waarde van open data
Open data kan innovatie en de kenniseconomie stimuleren doordat met hergebruikte overheidsinformatie nieuwe producten en diensten kunnen worden ontwikkeld. Samenwerking met burgers, bedrijven en niet-gouvernementele organisaties kan daarbij helpen om deze producten en diensten efficiënter en effectiever aan te bieden. Het idee dat ook de overheid zelf de verrijkte informatie weer kan gebruiken in haar primaire processen is een extra lonkend perspectief. Verder is de opvatting dat open data kan bijdragen aan een meer transparante overheid en een betere informatiepositie van burgers.
Huidige aanbod van apps
De open data applicaties (apps) die nu – voor een belangrijk deel in het buitenland – beschikbaar zijn dekken een bonte verzameling onderwerpen af, soms gericht op hele specifieke doelgroepen. Een leuk voorbeeld in die laatste soort is Bridgie, een app waarmee op basis van historische informatie bepaald kan worden hoe lang een brug in de Rotterdamse haven nog open staat. In het aanbod is in ieder geval een aantal categorieën apps te onderscheiden waar ik bruikbare en welkome (!) toepassingen voor zie. Het gaat daarbij om categorieën als:
- Veiligheid en leefomgeving: o.a. kwaliteit van openbare voorzieningen (bijvoorbeeld scholen), criminaliteit in de buurt, ‘de dichtstbijzijnde …’;
- Transport en reizen: planfaciliteiten (routes, vertragingen, alternatieven etc.) voor de verschillende vervoersmiddelen, reiswaarschuwingen maar ook - voor de liefhebber - sites voor het life volgen van bijvoorbeeld vliegtuigen en treinen;
- Basale overheidsinformatie op een meer praktische manier ontsloten: het betreft dan met name wet- en regelgeving, voorlichting en (delen van) basisregistraties.
In Nederland is de ‘Trein App’, met online treininformatie van de NS, de hit van dit moment. Enkele handige uitzonderingen daargelaten, is de toegevoegde waarde van de overige beschikbare apps, nog niet zo groot dat een breed publiek deze apps massaal omarmt en ook bereid is om daarvoor te betalen. Wat daarbij verder opvalt is dat er nog weinig applicaties zijn die daadwerkelijk verschillende (open) datasets combineren tot nieuwe informatie. In de meeste gevallen gaat het om projectie van beschikbare data op een kaart (de geografische dataset).
Beschikbaarheid van datasets
De beschikbaarheid van bruikbare en juiste datasets is een belangrijke voorwaarde om apps met toegevoegde waarde te kunnen ontwikkelen. Mijn beeld is dat de publieke dienstverleners die zich al met het aanbieden van open data bezig houden, vaak worstelen met de vraag op basis van welke criteria zij datasets vrij kunnen gaan geven. Een deel van deze dienstverleners wordt daarbovenop nog geconfronteerd met een belangrijke financieringsvraag omdat zij tot op heden opbrengsten genereren uit de verkoop van hun data (zoals het Kadaster en de RDW).
Ook de mate waarin burgers informatie over zichzelf hergebruikt willen zien blijkt een belangrijke factor te zijn. Zo kreeg TomTom recent forse kritiek omdat de landelijke politiediensten gegevens van TomTom, over de gemiddelde snelheid van het wegverkeer, gebruikten om te bepalen op welke wegen zij zouden moeten gaan flitsen. Dat de overheid over deze informatie van de onbedoeld transparante burger kon beschikken was blijkbaar een brug te ver. Overheden zullen zich dus wat mij betreft (meer) bewust moeten zijn van de mate waarin de burger zelf transparant wil zijn.
Toekomst van open data
Op de vraag hoe we over vijf of tien jaar tegen open data aankijken is het antwoord van open data adepten steevast: ‘We hebben het niet meer over open data, het is er gewoon.’ Voordat het zover is zullen overheidsdiensten nog wel hun koudwatervrees moeten overwinnen en daadwerkelijk met bruikbare datasets over de brug moeten komen.
N.B.: Op 20 juni organiseren TNO en Het Expertise Centrum (HEC) samen een ééndaagse masterclass over Open Data gericht op het onderkennen en het herkennen van de potentie van open data. TNO brengt tijdens deze masterclass de meest recente inzichten van (internationaal) onderzoek rondom open data in. HEC stelt de kritieke succesfactoren en randvoorwaarden voor open data binnen de Nederlandse overheid aan de orde. Bekijk hier het programma.
Reacties
Hubert van Beusekom, 14 juni 2011 12:44
Beste Marieke,
Dank voor jouw reactie.
Zoals ik het zie zijn organisaties die met open data bezig zijn of zouden kunnen zijn onder te verdelen in drie categorieën:
1) organisaties waar het kosteloos delen van datasets (of kennis) van oudsher tot de primaire taken behoort. Een voorbeeld in deze categorie is het CBS.
2) organisaties waar het tegen een vergoeding verstrekken van datasets van oudsher tot de primaire taken behoort. Voorbeelden in deze categorie zijn de RDW en het Kadaster.
3) organisaties waar het verstrekken van datasets van oudsher niet tot de primaire taken behoort.
Mijn blog heeft vooral betrekking op organisaties in de derde categorie: de vele publieke organisaties die op dit moment zoekende zijn naar de manier waarop zij data die zij in hun primaire processen vergaren en verwerken, voor bredere doeleinden beschikbaar kunnen stellen.
Het is daarbij niet mijn intentie geweest om een sluitende lijst van organisaties te geven. Vandaar dat ook de Data Archiving and Networked Services (DANS) (een organisatie die ik in de eerste categorie zou plaatsen) niet is genoemd.
Marieke Polhout, 10 juni 2011 13:25
Ik ben verbaasd dat de Data Archiving and Networked Services (DANS) hierboven niet genoemd worden.
DANS, onderdeel van de Koninklijke Nederlandse Academie van Wetenschappen en de Nederlandse Organisatie voor Wetenschappelijk Onderzoek, is een non-profit instituut, wat als opvolger van het NIWI en het NHDA al jaren onderzoeksdata opslaat in Open of Restricted Access voor geregistreerde gebruikers.
DANS bevordert duurzame toegang tot digitale onderzoeksgegevens. Hiertoe stimuleert DANS dat wetenschappelijke onderzoekers gegevens duurzaam archiveren en hergebruiken, bijvoorbeeld via het online archiveringssysteem DANS-EASY. Tevens biedt DANS met www.narcis.nl toegang tot duizenden wetenschappelijke datasets, e-publicaties en andere onderzoeks-informatie in Nederland.
DANS wordt ook genoemd in de Nadere Overeenkomst ARVODI als partner voor het duurzaam opslaan van onderzoeksdata uit onderzoek, gefinancierd met overheidsgelden.
Daarnaast verzorgt het instituut training en advies en doet het onderzoek naar duurzame toegang tot digitale informatie.
DANS zorgt er met haar dienstverlening en deelname in (inter)nationale projecten en netwerken voor dat de toegang tot digitale onderzoeksgegevens verder verbetert. Kijk op www.dans.knaw.nl voor meer informatie.
